SPOJRZENIE NA IKONĘ
.
„To co za pomocą słów przekazuje nam Pismo Święte, to przy pomocy barw ukazuje nam ikona” św. Jan z Damaszku
Ikona znaczy Obraz
Zagadnienie obrazu jest kategorią obecną od zarania ludzkości. Mimo, że na przestrzeni dziejów teoria obrazu intensyfikowała się, wzrastając przy tym i rozwijając w wielu kierunkach, ontologia pojęcia pozostaje niezmienną. Jego fundamentalną cechą jest zależność od pierwowzoru. Istnienie obrazu bezpośrednio wynika z istnienia pierwowzoru. W niej wyjawia się jego jedność i tożsamość wytworu. Obraz jako byt, jest miejscem prezentacji (emanacji) pierwowzoru. Obraz prezentujący byt posiada swoją własną tożsamość dzieła sztuki. Prezentacja jest w istocie nierozerwalnie związana z właściwym bytem dzieła sztuki. Jego wyróżniającą cechą jest równoczesność. Oznacza to, że prezentująca się w nim prawda jest obecna w sposób pełny w doświadczeniu dzieła sztuki, a jej źródło może być nieskończenie odległe.
Doświadczenie dzieła sztuki
Jest paralelne doświadczeniu w znaczeniu hermeneutycznym. Oddziałując silnie na odbiorcę odrywa go od związków z jego światem, zanurza w sobie, a następnie zwraca odbiorcę z powrotem do jego życia.
Byt dokonuje prezentacji siebie w sztuce, ten kto jej doświadcza także dokonuje prezentacji siebie. Jest to spotkanie przemieniające.
Przemiana jest naturą sztuki. Sens tej natury rezerwuje sobie ciągłość.
Rozpoznawany w doświadczeniu dzieła sztuki daje się poznać jako trwały, bynajmniej (co znaczy: jednak nie!) niezmienny. Doświadczany będzie bowiem każdorazowo inaczej.
Naturalną cechą ikony jest więc jest właściwość przemieniania tego kto jej doświadcza
Wyróżnikiem ikony jest zawarta w niej Prawda oraz sposób w jaki się tu prezentuje.
Co to oznacza? Skąd wiadomo co jest prawdziwe?
Jezus mówi „Ja jestem Prawdą” (J 14,6).
Stojąc przed ikoną człowiek może odkryć jak cennym darem Oblubieńca jest obraz objawiony Oblubienicy- Kościołowi. Bóg objawił się w Chrystusie. Najpierw wybranym osobiście uczniom, a przez nich światu „idźcie i głoście”. Ikona jest obrazem objawionym. Rodzi się w Kościele, w którym poprzez udzielonego mu Ducha Świętego i władzę apostolską jest określana i strzeżona jako ważny nośnik objawienia. „To co za pomocą słów przekazuje nam Pismo Święte, to przy pomocy barw ukazuje nam ikona” mówił św. Jan z Damaszku wielki święty obrońca ikon żyjący w VII/VIIIw. kiedy toczyła się zacięta walka o święty obraz. To zdanie bardzo trafnie wskazuje umiejscowienie ikony w sztuce jako takiej, a także – idąc dalej – pośród innych obrazów, nie wyłączając z tej dziedziny kategorii obrazów religijnych. Ikona pełni funkcję paralelną do Pisma Świętego. Przy pomocy określonych środków ukazuje kształty i barwy prawdziwe. Będąc wierna Objawieniu jest miejscem spotkania z Bogiem, nośnikiem Jego Obecności. W tym znaczeniu, jest najdoskonalszym spełnieniem obrazu, tzn. najpełniej prezentuje się w niej Prawda. Kontynuując to spojrzenie, obrazy religijne były by odpowiednikiem traktatów teologicznych i pozostałych pism natchnionych. Pozostałe obrazy również mogłyby być nośnikiem objawienia Prawdy, Dobra i Piękna, jednak nie w taki sam sposób.
Ikona jest wizją rzeczywistości przemienionej. Ukazuje świat w jego nieprzemijającym pięknie, skąpany w chwale Boga.
„Bóg jest doskonałym Pięknem. Piękno w tym świecie jeszcze nie króluje, chociaż wkroczyło na ten świat wraz z przyjściem Syna Bożego, z Jego wcieleniem. Ono przechodzi za Chrystusem drogę swego ukrzyżowania, i dlatego jest to Piękno krzyża.” (cytat za: Archimandryta Zinon – wybitny współczesny ikonograf)